Case
Dongshan nam afscheid van zijn leraar Yunmen en vroeg:
"Als iemand me later vraagt wat uw onderricht was, wat zeg ik dan?”
Yunmen dacht even na en zei: “Zeg dan maar 'het is dit'.”
Kort
Lekker gewoon nu zijn kan geweldig zijn. Maar zen gaat over zoveel meer.
Iets langer
De meest evidente manier om Yunmens 'dit' te lezen is als 'gewoon in het nu zijn'. Dat is vandaag een heel populaire lezing. Het is instant rustgevend. Maar het is ook maar een eerstegraadsverlichting. Met een eersteklas risico op escapisme. Je onttrekt je even aan de moeilijkheden van het leven, je geniet van de rust, en je noemt dat fijne gevoel 'verlicht'. Toegegeven, we hebben in onze drukke leven zo'n momenten nodig. Dat verklaart ook het waanzinnige succes van boeken en lezingen waarin Nu het liefst met hoofdletter wordt geschreven. Dat verkoopt ook lekker. Maar zen is zoveel meer. En dat verkoopt minder lekker.
Yunmens 'dit' kan ook slaan op zijn gesprek met Dongshan. Wat is zijn zenonderricht? Dit. Deze situatie, dit contact. Deze poging om jou te helpen. Dus als Dongshan later een zenleraar wordt, raadt Yunmen hem aan om niet te veel te wauwelen over metfysische theorieën over het Nu, de Nondualiteit, de Leegte of het Bewustzijn. We moeten kijken naar de noden van de wereld en ermee in interactie gaan. Misschien slaat 'dit' zelfs heel precies op de stilte die er zo expliciet aan vooraf gaat. Dan betekent 'dit' ruimte laten om te situate in te schatten. Niet te snel antwoorden vanuit jouw grote Waarheid. Ga de interactie met de situatie aan. Hang niet de mens uit die doet alsof hij op voorhand alles begrijpt.
Het wordt helemaal interessant als je weet dat er een andere vertaling van Yunmens antwoord bestaat: “Zeg maar dat het 'deze man van Han' is.” Dat betekent zoveel als “Zeg maar dat het deze Chinees is.” Dat is de formule waarmee iemand in die tijd schuld erkende in een rechtszaak. Die interpretatie veegt alle mogelijke egocentrisme en escapisme van de baan. Want zo zegt Yunmen dat het erom gaat in het midden van je verantwoordelijkheid te gaan staan. Om te doen wat je nu kunt om de wolk van relaties, die op dit moment je bestaan vormt, tot een verlichte wolk te maken. Ook dat is nu zijn.
Voor de hele reeks, zie hier.